DI TÍCH ĐỀN THÁI YÊN       

Quê hương đền Thái Yên là địa phương có bề dày lịch sử và truyền thống cách mạng, có kho tàng văn hóa phong phú và đa dạng.Trong quá trình phát triển, tuy có bị mai một nhưng nhờ truyền thống tôn trọng di sản lịch sử văn hóa của nhân dân, sự quan tâm của Đảng ủy, chính quyền , mặt trận, đến nay Thái Yên còn giữ được nhiều di tích lich sử- văn hóa kiến trúc nghệ thuật. Trong đó có đền Thái Yên được nhà nước công nhận: “Di tích lịch sử văn hóa quốc gia”. Đây là tài sản vô giá, là tâm linh, là niềm tự hào của nhân dân Thái Yên.  

Vào khoảng năm 1743 (cách đây khoảng 260 năm ) các Cụ và Nhân dân trong làng họp bàn việc xây dựng ngôi Đền thờ thần, lúc đầu chỉ thờ “Thần bản thổ” nay chúng ta nên bàn với các Cụ và Nhân dân xin rước Dỵ hiệu vị “Tam Lang Đại Vương” và vị “ Song Đồng Ngọc Nữ Thượng Đẳng Tôn Thần” có nhiều linh ứng, về thờ ở Đền làng ta. Như vậy là ở Đền Thái Yên hiện nay thờ các vị:

-         Vị Tam Lang Đại Vương.

-         Vị Song Đồng Ngọc Nữ Thượng đẳng tôn thần.

-         Chư vị tả hữu bộ hạ.

-         Nhị vi thần liêu.

-         Thần bản thổ.

Ngôi Đền Thái Yên bước đầu xây dựng còn đơn sơ, qua nhiều thời kỳ tôn tạo công phu mới được như ngày nay: có thượng điện, trung điện, hạ điện, 2 bên tả hữu có 2 dãy nhà dài (1 dãy 7 gian) làm bằng gỗ lim, lợp ngói (2 dãy nhà tả hữu nay không còn nữa, đã dỡ đi làm kho hợp tác)     

Trong đền có nhiều đồ thờ cúng được chạm trổ tinh xảo, mỗi công trình là một nét thần riêng, trông vào vừa anh linh, vừa dục tú, từ những cổ vật điêu khắc lâu đời quý giá ở Thượng Điện; đến Trung Điện, Hạ điện càng có nhiều công trình tổng hợp thật tinh xảo như các bức hoành phi, chiếc hương án đặt giữa Hạ điện, chiếc kiệu long đình đặt giữa Trung điện... và nhiều sản phẩm tinh xảo  khác là biểu tượng sinh động nhất chứng minh cho truyền thống lao động cần cù, tư duy mỹ cảm đạt đến trình độ cao, bàn tay khéo léo, trí óc sáng tạo của người dân lao động ở vùng đất Hà Tĩnh vốn dày truyền thống văn vật.

Đền Thái Yên cùng nhà Thánh thợ Thái Yên là một cuốn sử biên niên bằng hiện vật về hoạt động của dân làng Thái Yên trong lịch sử đấu tranh, sản xuất và xây dựng. Đó là niềm tự hào của nhân dân Thái Yên.Đền Thái Yên là một di sản văn hóa quý giá, có nhiều giá trị văn hóa, lịch sử và khoa học, cần được bảo lưu, gìn giữ như một đóng góp ý nghĩa vào kho tàng văn hóa dân tộc.